የአሁኑ የኢትዮጵያ መሪዎችና ሙልቲነት

ሳይኮፓት (psycopath) ምን ዐይነት ሰዎች ናቸው?

ሳይኮፓት የሚለው የእንግሊዝኛ ቃል ወደ አማርኛ ተተርጉሞ እንደሆነ አላውቅም። ይህን ጽሁፍ በተመለከተ ግን እኔ መልቲ በሚልው ያአማርኛ ቃል ተርጉሜዋለሁ። በዚህ አጋጣሚ የተሻል ትርጉም ከአለ ወይም ከቀረበ ለመቀበል ዝግጁ ነኝ።

በአለማችን እጅግ አስቸጋሪ የሆነ ችግር ክሚያመጡ ስነ-ልቦናዊ ጸባያት ሁሉ ራስ-ወዳድነት፣ ማኪቬሊይንነት (Machiavellianism – The political doctrine of Machiavelli, which denies the relevance of morality in political affairs and holds that craft and deceit are justified in pursuing and maintaining political power.) እና መልቲነት ዋናዎቹ ናቸው። መልቲነት በተጨማሪ በተለያየ መልክ ይከፈላል፡

እራስ-ወዳድ ግለሰቦች እራሳቸውን ከፍ ከፍ የማድረግ፣ ለእኔ ሁሉም ነገር ይገባኛል ጸባይንና እራስን ከሁሉም በላይ ከፍ የማድረግ ጸባይን ያንጸባርቃሉ።

ማኪቬሊያንነት ይተጠናወታቸው ግለሰቦች ደግሞ የመጠራጠርና ሌሎችን በማታለል ዓላማን የማሳካት ጸባያትን ያሳያሉ።

መልቲዎች ደግሞ እጅግ ቀዝቃዛ ስሜትን፣ ማታለልንና ሕብረተሰብ ተጻራሪ የሆነ እንዲሁም ሃላፊነት የጎደለው ስራ መስራት (reckless behaviour with little regard for the consequence of their actions) አዝማሚያ አለባቸው።

ይህ ጽሁፍ በመልቲነት ላይ ያተኮረ ይሁን እንጂ ጽሁፉ መልቲነትን በአጠቃላይነት ምን መልክ እንዳለው ላማሳየት እንጂ በዝርዝር መልቲነትን ልመግለጥ አይደለም። መልቲውች በአለማችን ላይ በብዛት እንዳሉ የስነ ልቦና ተመራማሪዎች ይናገራሉ። እነዚህ ተመራማሪዎች ብዝዎቻችን በቀን ቢያንስ አንድ መልቲ ጋር መገናኘታችን አይቀርም ይላሉ። ነገር ግን ብዙዎቻችን የነዚህን መልቲዎችን ጸባይ መለየት ባለመቻላችንና የነሱ ይጥቃት ሰለባ ስለምንሆን በእርግጠኝነት ለመለይት ያስቸግረን ይሆናል።

ለመሆኑ መልቲዎች ምን አይንት ጸባይ አላቸው?

እውነተኛ ጸባያቸውን የመደበቅ ችሎታቸው ከፍተኛ በመሆኑ መልቲዎችን ለይቶ ማወቅ አስቸጋሪ ነው። መልቲዎች ከአላቸው አንዱ ትልቅ ችሎታ የስውን ስሜትንና ፍላጎት በቀላሉ የማንበብ ችሎታቸው ነው። መልቲዎች የሰውን ስሜት ከተረዱ ቦሃላ ሊያጠቁ የፈለጉትን ሰው ስሜት በመነካካት የተንኮላቸው ሰለባ ያደርጉታል። መልቲዎች የንግግር ችሎታቸው ከፍተኛ በመሆኑ ብዙዎቻችንን በቀላሉ ይማርኩናል። ነገር ግን ይህ ችሎታቸው የይስሙላ እንጂ እውነተኛ የሆነ እውቀት አይደለም፣ ንግግራቸውም በትክክል ሲጤን ፍሬ ነገር የለውም። መልቲዎች፤ ብዙ ሰዎች በልበ ሙሉነትና በደፋርነት የሚደረግ ማር የተቀባ አነጋገር፤ እንዲሁም ብዙ ጊዜ አደናጋሪ ከሆኑ ቃላት (jargon and clichés) በመጨመር የሚያደርጉት ያነጋገር ዘይቤ ከንግግሩ ቁም ነገር የበለጠ ሰሚውን እንደሚማርክ ጠንቅቀው ያውቃሉ። መልቲዎች የሚያጠቁትን ሰው ስሜትና ፍላጎት ካጠኑ በኋላ ይህን እውቀት በመጠቀም በግለ ስቡ ላይ ጉዳት ያደርሳሉ። ይህ ሲባል ግን ግለሰቡን ወዲያውኑ ይስቀይሙታል ማለት አይደለም። ግለ ሰቡ እስካልነቃባቸው ድረስ ግለሰቡንና ንብረቱን በዘዴ ከመበዘበዝና ለራሳቸው ጥቅም ከማዋል አይቆጠቡም። መልቲዎች በማር የተቀባና እውነት የመሰለ ውሸት ሲናገሩ ትንሽ እንኳን እፍረት አይሰማቸውም። በተጨማሪም ብዙ መልቲዎች ብዙ ሰዎች የማይረቡ ደንቆሮዎች እንደሆኑና እነሱ ግን እጅግ ብልህ በመሆናቸው ህብረተስብ የሚተዳደርበት ህግ በነሱ ላይ ሊሰራ እንደሚገባው አድርገው አይወስዱትም።

ብዙ መልቲዎች በተራ ሌብነትና ወንጀል ላይ የተሰማሩ ናቸው። ይህም የሚሆነው መልቲዎች የተለመደ የማታለል ስራቸውን በ ማንኛውም ጌዜ ከመጠቀም ወደኅላ ስለማይሉ ነው። እጅግ አይነ ደረቅ ከመሆናቸው የተነሳ ማታለልን እንደውንጀል ሳይሆን የሚቆጥሩት እንደውም የተታለለው ሰው ስህተት አድርገው ነው ይሚያዩት። እንደነእርሱ ከሆነ፣ የተታለልው ስው በቀላሉ ስለተታለለ ደንቆሮና መጭበርበር የሚገባው ነው ብለው ያምናሉ። በዚህም የተነሳ መልቲዎች በወንጀል በመያዝ ምክንያት እስር ቤት እንደሁለተኛ ቤታቸው ቢሆንም በወንጀላቸው አይጸጸቱም።

መልቲውች በትምህርት የገፉ ከሆነ እጅግ አደገኛ ይሆናሉ። ምክንያቱም የትምህርት እውቀታችው በዛም አነሰም ተጨማሪ የማደናጋሪ መሳሪያ ይሆንላቸዋል። ትምህርት የቀመሱ መልቲዎች ይህ ግለሰቦችን አንድ በአንድ የማደናገር ችሎታቸውን በድርጅት ዙሪያ በመጠቀም እጅግ የሰፋ አደጋ ለማድረስ ያስችላቸዋል።

ከላይ እንደተጠቀሰው መልቲዎች ራስ ወዳድ፣ አደናጋሪዎችና ሓላፊነት የጎደላቸው ናቸው። በድርጅት ውስጥ ተቀጥረው በሃላፊነትም ሆነ በተራ ሰራተኝነት በሚሰሩበት ቦታ ሁሉ ሥራቸውን በትክክልና በሃቀኝነት አይሰሩም። ይሁን እንጂ ብዙ ሰዎች እንደመልካም ታማኝና ታታሪ ሰራተኛ አድርገው ይወስዷቸዋል። ታዲያ ይህን አስቀያሚ ጸባያቸውን እንዴት አድርገው ነው ሳይነቃባቸው በመልካም ሰራተኛነት የሚታወቁት? መልሱ ምክንያቱም መልቲዎች ስለራሳቸው ችሎታና ድርጅቱ እነርሱን የመሰለ ሓቀኛ ሰራተኛ በማግኘቱ እድለኛ እንደሆነ አድርገው ስለራሳቸው የሚነዙት ዝና የተቀላቀለበት ወሬ ነው። በተጨማሪም በአሉበት ድርጅት ውስጥ የሃይል ሚዛን ያላቸውን ሰዎች በመጎዳኘትና እጅግ የጠበቀ ግንኙነት በመፍጠር የእነሱ አድናቂዎችና ተከታዮቸ እንዲሆኑ ያደርጋሉ። አንድ ጊዜ ይህን በውሸት ላይ የተመሰረተ ዝናቸውን በሚሰሩበትም ሆነ በሃላፊነት በሚመሩበት ድርጅት ውስጥ ደህና አድርገው ከመስረቱ በኅላ የልግምኛና የተንኮል ስራቸውን በቀላሉ ለመፈጸም የሚያስችላቸውን ንድፍ ያወጣሉ። ክዚህ የተንኮል ንድፋቸው አንዱ በድርጅቱ ውስጥ ያሉ ገልቱ ሰዎችን ለይቶ ማወቅና ለተለያየ የተንኮል አላማቸው መጠቀሚያ ማድረግን ይጨምራል። እንደአስፈላጊነቱ እነዚህ በዙሪአቸው የሚያስቀምጧቸውን ገልቱዎች አገልግሎት በፈለጉ ጊዜ ስሜታቸውን በመኮርኮር ካልሆነም በቀጥታ ውለታ እንዲያደርጉላቸው በመጠየቅ የፈለጉትን አላማ ያሳካሉ። የመልቲዎች አንድ የሚያስገርም ጸባይ ውለታ መጠየቅ ሲሆን ውለታ መመልስ ግን በመልቲዎች ጨርሶ የማይጠረጠር ነው። ከጊዜ ብዛት መልቲዎች በብዙ የሚቆጠሩ ታማኝ ጓደኞችንና ግብረአበሮችን ያፈራሉ። መልቲዎች የሚያገኙት ሰው ሁሉ አያስደስታቸውም። አንድየውም ለእነሱ የማይጠቅማቸውን ሰው ጨርሰው ይዘጉታል እንደአለም አይቆጥሩትም። ነገር ግን እነዚህ በመልቲዎች የተናቁ ሰዎች ከ ጊዜ ብዛት የመልቲዎችን ጸባይ ከዳር ሆኖ ለመታዘብ ይችላሉ። ይህ ትዝብት ግን ከብዙ ጊዜ በኋላ የሚገኝ ችሎታ ቢሆንም ብዙ ታዛቢዎች “እኔ ምን አገባኝ፤ ዝም ብዬ ስራዬን እሰራለሁ” የሚል አዝማሚያ ስለሚያሳዩ የመልቲዎች እውነተኛ ጸባይ ሳይጋለጥ ብዙ ጊዜ ይቆያል።

ከላይ የተጠቀሱት ገልቱዎች፣ ነገር ግን የመልቲዎች መጠቀሚያ የሆኑ ሰዎች ከጊዜ ብዛት ጥቅማቸው ሲያልቅ በመልቲዎች ይጣላሉ። የሚገርመው ግን እነዚህ ገልቱዎች መጠቀሚያ መሆናቸውን ለመቀበል ወይም ለመረዳት ስለሚያዳግታቸው መልቲዎችን እንደጥፋተኛ ከመቁጠር ይልቅ እራሳቸውን መወንጀል ያበዛሉ። “መጠቀሚያ አደረገኝ” ከማለት ይልቅ “ምን አድርጌ ይሆን?” እያሉ እራሳቸውን ይወነጅላሉ። አንዳንድ መጠቀሚያ መሆናቸውን የተረዱ ገልቱዎች ነገሩን አፍርጠው ለማጋልጥ ድፍረት ይጎላቸዋል። ደፍረው እንኳን ቢያጋልጡም መልቲዎቹ በቅድሚያ በሌላ ሰለሚተኳቸው ውንጀላቸው ገና ሳይጀመር ከጥቅም ውጭ ይሆናል። በሃላፊነት ላይ የሚገኙ መልቲዎችን ማጋልጥ እጅግ አስቸእጋሪ መሆኑን የሚረዱ ከዳር የቆሙ ታዛቢዎች ሁሉን ነገር ከማጋልጥ የልቅ የመልቲዎች ሰለባ የሆነው ገልቱ ሊዋጉለት እንደሚገባ ሰው አድርገው ስለማይወስዱት፣ መልቲዎች የተንኮል ስራቸውን የአለምንም ተቃውሞ እንዲቀጥሉ ይረዳቸዋል።

መልቲዎች በተንኮል አሰራር የአመራር ቦታን ከያዙ በኋላ፣ አመራር መስጠት ከማታለል ችሎታ በላይ የሆነ እውነተኛ እውቀት እንደሚጠይቅ ሲያውቁ ድርጅታቸውን በማያባራ የግምገማና የማያቋርጥ ለውጥ በማድረግ የአመራር ችሎታ ብቃታቸውን ለመሸፈን ይጥራሉ። ብዙ ድርጅቶች የውስጥ አሰራር መመሪያዎቻቸውንና ድርጅታዊ ውሳኔዎቻቸውን በሚስጥር ስለሚይዙ መልቲዎች ተቃዋሚዎቻቸውን ከጥቅም ውጪ ለማድረግ ይጠቀሙብውታል። በተለይ ደግሞ ብዙ አባላት ያሉበት ድርጅት ውስጥ ይህ የሚስጥር አሰራር የመልቲዎችን እውነተኛ ገጽታና ችሎታ ማነስ ለመደበቅ ያስችላቸዋል።

ታድያ ከላይ የተዘረዘሩት የስነ-ልቦና ጸባያት በአሁኗ ኢትዮጵያ መሪዎችና አመራር ድርጅቶች ላይ ይንጸባረቅ ይሆን? የኢትዮጵያ መንግስት አመራር አባላት ከላይ የተጠቀሱት ባህርያት የተጠናወታቸው ለመሆኑ ብዙ አማላካች የሆኑ ማስረጃዎችን መጥቀስ ይቻላል። ለምሳሌ የጠቅላይ ሚኒስትሩ ባለቤት የሆኑት ወይዘሮ አዜብ ጎላ ለአንድ ጋዜጠኛ በሰጡት መግለጫ ላይ ድሀ ሰው እንደሆኑና ልጃቸውንም የሚአስተምሩበት ገንዘብ እንኳን ለማግኘት እንደሚቸገሩ ገልጸዋል። ይሁን እንጂ በቅርቡ በስፔን የሚገኝ ጋዜጣ ወይዘሮዋ በቀን 1.2 ሚሊዮን ብር ያጠፉበት ጊዜ እንደነበረና እንደውም አጥፊ ተብለው ከሚቀርቡት የአፍሪካ ረእሰ መሪዎች ሚስቶች በቅድሚያ የሚጠቀሱ መሆናቸውን ዘግቧል። ወይዘሯዋ ግን ያለምንም ይሉኝታ ሲዋሹ ሰው ይታዘበኛል አይሉም። ግለሱቧ የፍቅር ህይወታቸውም ቢሆን የተምታታና በእውነተኛ ፍቅር ላይ የተመሰርተ ላለመሆኑ ብዙ አመላካች የሆኑ መረጃዎች አሉ።

ባለቤታቸው አቶ መለስም አይን አውጣ የሆኑ ቀጣፊ ናቸው። ለምሳሌ በቅርቡ ከገበያ ላይ በኖ ጠፋ ስለትእባለው የ$100 ሚሊዮን የሚያወጣ ቡና ሲናገሩ ቡናው የት እንደገባና ማን እንደአጠፋው ጠንቅቀው የሚያውቁት እንደሆን ገልጸው ነገር ግን ለገበያ መረጋጋት ሲባል ጉዳዩ እንዲረሳ ጠይቀዋል። ከዚህ አነጋገራቸው እውነት የሆነ ነገር ቢኖር ማን እንዳደረገው አውቃለሁ ያሉት ነው። ቡናውን የወሰዱት ባለቤታቸው እንደሆኑ ጠንቅቀው ያውቃሉና። ነገር ግን በየትም አለም እንኳን ይህን የሚያህል ገንዘብ ቀርቶ ከዚህም የአነሰ ማጭበርበር እንርሳው አይባልም። ይልቁንም ጉዳዩ ተመርምሮ ጥፋተኛው እንዲቀጣና ወደፊት እንዲህ ይለ ማጭበርበር እንዳይደገም ጥንቃቄ እንዲደረግ መመርያ መስጠት ይገባል እንጂ። ግልሰቡ ከራሳቸው በላይ ሌላ የማይወዱን ስሜተ አልባ ይመስላሉ። ለምሳሌ እንደ አገር መሪነታቸው አገራቸውን “አገሬ ኢትዮጲያ” ሲሉ ተደምጠው አያውቁም።

ኢትዮጵያን ይመራል ተብሎ የሚታውቀው TPLF/EPDRF ማንም እንደሚያውቀው ችሎታ በላቸው ሰዎች የተሞላ ሳይሆን ገልቱ በሆኑ የመሪዎቹና የስርአቱ አገልጋዮች ነው። የድርጅቱ መሪዎቹ የችሎታ ማነስ አቅማቸውን የሚሸፍኑት በጉልበትና በማስፈራራት እንዲሁም በማታለል ሲሆን ይህንን የችሎታ ችግር ለመሸፈን በማይሆን የግምገማ ወረርሽኝ አባላቱን እያንገላቱት የገኛሉ።

በተጨማሪም በአሁኑ ሰዓት በኢትዮጵያ የሚካሄደው ለባእዳን የሚደረግ የመሬት ሽያጭ ሃላፊነት የጎደለውና ወደፊት ሊያመጣ የሚችለው ችግር በስነሥርዓት የተጠና አይደለም። የሚጨፈጨፉት ደኖች ለሃገሪቷ የአየር ጸባይ እጅግ አስፈላጊ ሆነው ሳለ በአመራር ላይ ያሉት መልቲዎች የሚሰሩት ስራ የሚያመጣውን ቀውስ ከቁብ ባለመቁጠር ይህን ሃላፊነት የጎደለውን ስራ በሰፊው ተያይዘውታል።

አንባብያን ከላይ የተጠቀሱትን ባሕርያት ከኢትዮጵያ መሪዎች ጸባያት ጋር በማወዳደር የራሳቸውን መደምደሚያ እንዲወስዱ እጋብዛለሁኝ።

Share Button
Disclaimer: We are not responsible for any losses or damages that may have caused by using our services. EMF declines all responsibility for the contents of the materials stored by users. Each and every user is solely responsible for the posts.
Posted by on February 14, 2011. Filed under Uncategorized. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. Responses are currently closed, but you can trackback from your own site.